Thứ Hai, 3 tháng 6, 2013

Trở về nguồn than đá


Cơn lốc suy thoái kinh tế toàn cầu hiện nay được đánh dấu bởi sự tăng giá nhanh chóng về nguồn khí đốt thiên nhiên và dầu hoả, mà những nguồn nhiên liệu ấy không phải là vô tận - người ta loay hoay tìm kiếm các nguồn năng lượng mới như nguyên tử hoặc từ thiên nhiên như mặt trời, sức gió và nước... Một nguồn nhiên liệu đã bị bỏ vào quên lãng trong thế kỷ trước, ngày nay được tái xử dụng như là nguồn nhiệt để sưởi ấm cho qua mùa đông lạnh lẻo.

Phỏng theo bài viết “Burning Coal at Home Is Making a Comeback” của Tom Zeller Jr. Và Stefan Milkowski - NYT

Photobucket
Kyle Buck ở Sugarloaf, Pennsylvania, mở cho xem chổ chứa tạm thời số lượng than đá mà anh ta dùng để sưởi ấm căn nhà. Kyle lấy làm lo lắng sợ không đủ số than đá dùng cho qua mùa đông.

SUGARLOAF, Pa. - Kyle Buck nhấc cánh cửa che đậy nơi chứa than đá mà anh ta tự làm lấy ở căn nhà thuộc vùng ngoại thành. Chăm chú nhìn vào 2 tấn than mà xe tải chuyển vận đến nhà cách đấy 2 tuần lể, anh Buck lấy làm lo lắng cho số than dùng để sưởi không qua nổi mùa đông.

“Tôi nghĩ rằng tôi tiêu thụ chúng nhanh hơn là tôi có thể biết được,” anh ta nói.

Có lẽ thật thích ứng cho thế kỷ vào thời điểm khó khăn, than đá đã trở về với nhiệm vụ làm chất đốt để sưởi ấm các căn nhà.

Photobucket
Việc xử dụng than đá như là chất đốt để sưởi ấm trong nhà đang trở lại, và những dòng chử khuyến mãi của một thời đã qua vẫn còn trên trạm chờ xe buýt ở đằng sau một siên thị nhỏ Pappy’s tại Coaldale, Pennsylvania, nhắc nhở mọi người sống chung quanh khu vực nhớ đến tầm quan trọng của nguồn nhiên liệu nầy.

Thật không lấy gì làm chắc và nắm bắt được dử kiện, dù sao than đá là một nguồn chất đốt rẻ tiền, dồi dào và có sẵn ở các hầm mỏ tại Hoa Kỳ. Và với giá cả chất đốt từ dầu hoả và khí ga thiên nhiên đang tăng vọt lên tột đỉnh, một vài gia chủ thuộc vùng đông bắc, trong lòng chảo về trung tâm phiá tây Hoa Kỳ và ngay cả bang Alaska đã quyết định dùng than đá như nguồn năng lượng đáng giá trong thời buổi kinh tế suy thoái.

Đốt than sưởi ấm nhà đã tất nhiên là điều phải làm một cách tự nhiên nhưng việc nầy đã bị bỏ rơi hàng thập niên qua. Mức tiêu thụ than đá gia dụng đã đến độ thấp vào năm 2006 với 258.000 tấn - và sau đó bắt đầu leo thang. Gia tăng lên 9% vào năm 2007 theo nguồn thông tin của Energy Information Administration, và thêm lên 10% nữa trong vòng 8 tháng đầu năm 2008.

Những diễn đàn trên mạng Internet về than đá đã lan truyền nhanh động, cũng như các cách thức mua bán đổi chác của những cư dân năng nổ về việc dùng than đá, những ý kiến bàn bạc về việc mua bán và quay trở lại xử dụng lò sưởi than đá. Và thế là những đại lý phân phối cũng như nhà sản xuất các lò sưởi dùng than đá bị tràn ngập bởi những đơn đặt hàng - nhiều đơn đặt hàng đến khi giá dầu hoả dùng để sưởi ấm tăng vọt lên vào mùa hè năm ngoái - và họ phải tranh thủ hoàn tất đáp ứng với đơn đặt mua.

Photobucket>
Trong khi Kelly Buck đang đùa với đứa con gái Lila ở đằng sau, Kyle đổ than đá vào lò đốt, nơi toả ra hơi nóng sưởi ấm căn nhà. Trong một cách không lấy làm chắc cho lắm và có thể nắm giử được, thì dù sao than đá là nguồn cung cấp rẻ tiền, dồi dào và là nguồn để sưởi ấm lấy ra từ những hầm mỏ tại Hoa Kỳ. Và với sự tăng vọt giá cả của khí đốt và dầu hoả để sưởi ấm đã lên đến cực điểm, những gia chủ ở đông bắc, ở trong lòng trung tâm phía tây Hoa Kỳ và ngay cả tại Alaska đã quyết định chuyễn sang dùng than đá có lợi hơn.

“Trở về thập niên 80, chúng tôi chỉ bán vài trăm lò sưởi trong năm,” nhân viên quản lý mua bán tại E.F.M. Automatic Heat ở Emmaus, Pennsylvania; một trong những nhà sản xuất lò sưởi và nồi hơi nước lâu đời ở Hoa Kỳ, ông Rich Kauffman cho biết, trong vẻ hài lòng về sự tiêu dùng than đá tăng vọt theo những cơn khủng hoảng dầu hoả bắt đầu vào thập niên 70.

“Nhưng đã suy giảm đến con số không trong đầu thập niên 90 - còn chỉ khoảng 10 lò sưởi bán ra hàng năm,” ông ta nói. “Nó tăng nhanh lên vào năm trước, khi chúng tôi bán được khoảng 60 cái lò, và ngay vào đầu năm ngoái chúng tôi đã bán được 200.”

Dean Lehman, quản lý thiết kế của công ty Hitzer Incorporate, một công ty kinh doanh trong gia đình ở Berne, bang Indiana, chuyên sản xuất các lò sưởi dùng than đá trong nhà với kiểu nhỏ hơn, cho biết là những lò sưởi của công ty đang làm để đáp ứng đơn đặt hàng ứ đọng cho đến hết tháng ba năm nay. Và Jeffery Gliem, giám đốc khai thác của Reading Stove Company cùng công ty chủ quản Reading Anthracite tại Pottsville, bang Pennsylvania, chuyên cung cấp than đá và lò sưởi trên 15 tiểu bang thuộc về đông bắc và trung tâm phía tây Hoa Kỳ, cho biết nguồn lợi nhuận gia tăng lớn nhất mà anh ta thấy trong 30 năm qua.

“Bình thường trong một năm, anh có thể bán khoảng năm, sáu, bẩy trăm cái lò sưởi,” ông Gliem kể. “Năm nay chắc sẽ tăng gấp đôi.”


Photobucket

Công ty than đá Blaschak Coal Corp. ở Mahanoy City, bang Pennsylvania, đang khuyến mãi đến những người mới tiêu dùng. Những dử kiện của chính quyền ước đoán có khoảng 131.000 ngôi nhà dùng than đá như nguồn sưởi chính và có lẽ với hơn 80.000 ngôi nhà khác đã xử dụng than đá như nguồn sưởi phụ. Những con số bé nhỏ nầy cho thấy vấn đề liên quan đến ô nhiểm và những khí thải từ những nhà lồng kính trồng rau xanh vẫn còn lan rộng trên hệ thống thăm dò bằng radar.

Xu hướng dùng than đá phù hợp tăng vọt không thể tin được với những nguồn nhiệt phụ thêm dưới nhiều dạng khác nhau mà người tiêu thụ muốn tiết kiệm tiền bạc - hầu hết đều ít bẩn hơn dùng than đá. Công ty Home Depot cho biết họ bán được hơn 80.000 tấn pellet fuel, một loại mạt cưa ép lại thành bánh như khúc gổ từ đầu mùa đến nay. Việc bán nguồn chất đốt nầy tăng lên 137% so với con số bán ra cùng mùa vào năm trước, phát ngôn viên của công ty, ông Jean Niemi cho biết.

Than đá không đem lại sự tiết kiệm đến những vùng quá xa các hầm mỏ. Nhưng trong những vùng có thể giao hàng được, giá cả có khuynh hướng quân bình so với chất đốt như dầu hoả và khí đốt. Giá cả về khí đốt tăng gấp 3 trong những năm gần đây trước khi chìm xuống cách đây vài tháng giữa cơn khủng hoảng kinh tế.

Than đá có nhiều loại với chất lượng khác nhau, nhưng bình quân thì một tấn than đá chứa năng lượng như nguồn chất đốt tương đương với 552 lít dầu đốt hoặc 556 mét khối khí đốt thiên nhiên theo nguồn tin của Energy Information Administration. Một tấn than anthracite, loại than đá chất lượng cao, giá khoảng 120 đô-la ở những nơi gần hầm mỏ tại Pennsylvania. Số tiền tương đương nếu dùng nguồn nhiên liệu như dầu hoả với giá 380 đô-la, dựa trên giá cả quy định gần đây theo nhà nước - và khoảng hơn 470 đô-la nếu dựa trên giá cả vào tháng chạp năm 2007. Một số tiền tương đương nếu sử dụng khí đốt thiên nhiên vào khoảng 480 đô-la theo giá biểu hiện nay.

Ông Buck cho biết ông ta mua than đá với giá 165 đô-la một tấn. Gần đây trong một buổi chiều lộng gió, ông ta vẫn đang ngồi nghiên cứu cuốn chỉ dẫn bộ máy đốt than tự động Alaska Channing trị giá khoảng 2.300 mỹ-kim, chiếc lò nầy cho nhiệt cao làm ấm áp căn phòng. Một cái phểu sau lưng tự động đổ từ từ những mẩu than anthracite vào trong lò đốt, và mỗi ngày vài lần, ông Buck gạt lấy tro từ lò sưởi ra. Ông ta cho biết rằng ông hy vọng với lò sưởi than đá sẽ làm giảm mức tiêu thụ dầu đốt đến phân nữa.

“Khoảng bây giờ thì anh phải đưa ra vấn đề tiện lợi như chỉ việc bật nút máy điều nhiệt so với việc mua 2 tấn than, xúc bằng xẻng vào phểu và lò đốt cùng với mớ tro,” ông Buck nói. Nhưng nếu với 330 đô-la tiết kiệm được với than đá chất trong thùng làm tạm thời “để sưởi ấm căn nhà qua mùa đông,” ông ta nói thêm, “anh không thể cưởng lại được.”

Photobucket
Thành phố Mahanoy City, Pennsylvania vào buổi sáng sớm khi nhiều dân cư đang loay hoay đốt lò sưởi. Trong khi than anthracite, sạch sẽ và tốt lành hơn, cho ra ít bụi ô nhiểm trong bầu không khí thì cùng lúc với loại than củi cùng sự gia tăng xử dụng củi và gổ làm chất đốt đã làm tăng thêm vấn đề ô nhiểm không khí trong một vài địa phương.

Wesley Ridlington, một chủ nhà ở Fairbanks, bang Alaska, đã mua một lò sưởi để bên ngoài nhà trị giá 13.000 mỹ-kim vào tháng ba năm ngoái và sử dụng như nguồn nhiệt để sưởi ấm căn nhà và cung cấp nước nóng.

Trong một buổi tối gần đây, thời tiết bên ngoài tụt xuống -36°C, ộng Ridlington đã phải ra làm việc quay trở những khay đốt trong lò thì khuôn mặt ông ta bị một viên đá bắn vào. Dường như ông ta không thèm đếm xỉa đến sự cố nhỏ, hoặc chẳng đáng quan tâm, cho than vào lò mỗi tuần hai lần và trút đổ khay tro trong lò mỗi đêm. “Cũng mất thêm chút ít thì giờ,” ông cho biết, “nhưng nói về mặt tiết kiệm, thì thật đáng đồng tiền.”

Ông Ridlington kể rằng bình thường mọi khi, ông ta đốt hết khoảng 5680 lít dầu trong mùa đông để sưởi ấm căn nhà rộng khoảng 309m2. Theo giá biểu vào năm trước thì dùng dầu đốt phải tốn khoảng 7.000 mỹ-kim, ông ta cho biết. Mùa đông năm nay, ông ta dự đoán phải đốt khoảng 9 tấn than đá với giá là 1.400 mỹ-kim.

“Chi tốn đầu tiên rất đắt,” ông ta nói. “Nhưng trong vòng 3 đến 5 năm, sẽ thu lại vốn, ngay cả khi giá sẽ hạ xuống. Và nếu như xăng dầu có xuống giá cũ thì nó sẽ vẫn tiết kiệm được hơn.”
Rob Richards là người kinh doanh các thiết bị tắm nước khoáng, hồ bơi và bây giờ là bán lò đốt than đá bên ngoài nhà, nói rằng khi giá dầu đốt còn ở cao giá, ông ta hứa hẹn sẽ tiết kiệm được món tiền đến 75% và lấy lại vốn tiền mua lò sưởi than đá đặt bên ngoài căn nhà trong vòng 18 tháng. Với giá dầu lại hạ xuống, những đơn đặt mua lò sưởi tụt xuống, và món tiền tiết kiệm được khoảng 50% với thời gian vài năm mới lấy lại vốn, ông ta kể.

“Anh vẫn còn có thể trông vào việc lấy lại vốn nhanh chóng,” ông Brian thêm vào.

Than đá là nguồn chất đốt để sưởi ấm các căn nhà ở Hoa Kỳ vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20. Theo thống kê quốc gia, người mỹ vẫn còn tiêu thụ hơn 50 triệu tấn than đá để sưởi ấm trong năm 1950.

Photobucket
Giửa một trong hai kiểu lò sưởi trưng bầy tại cửa hàng “Pappy’s Mini-Mart,” Danielle Jones đã chọn kiểu lò sưởi tiện nghi hơn. Đi kèm với cô ta là người chồng sắp cưới, Michael Radocha.

Nhưng than đá, ngày nay được dùng chủ yếu chạy máy phát điện và trong kỹ nghệ luyện thép, đã không còn được dùng rộng rãi như nguồn chất đốt để sưởi ấm trong vài thập niên qua. Nguồn nhiệt để sưởi ấm trở thành sạch sẽ và vận chuyển dể dàng hơn - gồm khí đốt thiên nhiên, điện và dầu hoả - đã gạt than đá qua một bên, và việc tiêu dùng nó trong các căn nhà tụt xuống thảm hại, còn có 2,8 triệu tấn trong năm 1975 và dưới 500.000 tấn trong năm 2000.

Ngay cả khi được chú ý đến trong vài năm gần đây, than đá sử dụng trong các gia cư tại Hoa Kỳ ngày nay dưới 300.000 tấn và chỉ phô bày đến 1% số lượng than đá tiêu thụ, và “không làm đến nổi một đốm sáng trên màn hình,” bà Carol Raulston, phát ngôn viên của National Mining Association nói.

Dù vẫn trong quá trình tụt dốc, những vụ việc kinh tế tương tự như thế thỉnh thoảng xuất hiện và than đá sử dụng như chất đốt trong nhà không hẳn biến mất.

Tại Homer, bang Alaska, những cơn bảo vào mùa thu rửa sạch những bải than đá thô trên bờ biển. Trên những ngọn núi phiá đông Kentucky hoặc trên những ngọn đồi trong trung tâm Pennsylvania, dân cư chỉ cần đào bới khỏi mặt đất.

Photobucket
Jack Stauffenberg tại Công ty Blaschak Coal đang công tác làm việc với nhà khai thác than đá để chế biến cách thức đốt than sạch. Đây là chi tiết mẩu than chất lượng cao, than anthracite.

Ông John Hiett thuộc cơ quan Kentucky’s Office of Mine Safety and Licensing phát biểu, “Chừng nào còn những mỏ than đá ở đây, người ta vẫn tiếp tục dùng để sưởi ấm nhà.”

Dữ kiện của quốc gia Hoa Kỳ ước lượng có khoảng 131.000 căn hộ sử dụng than đá như nguồn nhiệt chính để sưởi ấm, với có lẽ khoảng hơn 80.000 căn hộ khác sử dụng như nguồn nhiệt phụ thêm. Những con số ít ỏi nầy không đáng kể trên máy đo về ô nhiểm không khí và việc thải khí từ những nhà lồng kiếng canh nông.

Than đá đốt cháy thải ra những bụi nhỏ li ti vào khí quyễn có thể gây ra vấn đề cho một số người, tương tự như việc dùng củi đốt - dù rằng lò đốt bằng củi và lò sưởi là chủ đề nóng về việc cải tiến nhằm giảm chất ô nhiểm.

“Lò than đá không có vấn đề,” chủ tịch hãng Omni Environmental Service ở Portland, bang Oregon chuyên về việc thử nghiệm môi trường không khí. “và chẳng có áp lực buộc phải cải tiến các lò sưởi nầy.”

Trong một vài địa phương nơi nhiều dân cư sử dụng than đá nay đang trở thành một nhân tố và có thể phải thay đổi. Ở Fairbanks, các giám định viên về không khí đặt nghi vấn về việc đốt than đá - song song với việc gia tăng xử dụng củi đốt - đang góp phần vào việc tập trung những bụi ô nhiểm trên giới hạn của liên bang cho phép.

“Chúng tôi xem đó như mối nguy thật sự cho sức khoẻ ở Fairbanks,” chuyên viên về chất lượng không khí của Fairbanks North Star Borough, ông Jim Conner cho biết.

Photobucket
Công ty Blaschak Coal, nhà cung cấp than đá anthracite cở trung tại Mahanoy City, Pennsylvania, người ta vẫn còn trang trí trên những xe tải của công ty và trên những mũ lưỡi trai với những hình ông già Noël mang bao tải than đá sau lưng.

Những việc liên quan nầy không ảnh hưởng đến những công ty buôn bán than đá Back East, công ty Blaschak Coal Corporation, một công ty cung cấp than đá anthracite cở trung ở Mahanoy City, Pennsylvania, mà trên các xe tải và các mũ lưỡi trai vẫn còn mang huy hiệu với hình ảnh ông già Noël chở trên xe trượt tuyết một bao than đá.

“Mọi người đều săn tìm ở mọi nơi mà họ có thể tiết kiệm được đồng tiền,” ông Daniel Blaschak, chủ nhân công ty nói. “Bởi vì chờ vào cái gì? Chúng tôi chẳng còn có món tiền lương dư thừa. Nợ chất đã lên ngập tận đầu chúng tôi. Có rất nhiều điều nhỏ nhoi mà chúng tôi không thể thiếu trong cuộc sống, và sưởi ấm là một trong những điều đó.”

(Tom Zeller Jr. Ghi nhận từ Sugarloaf, Pennsylvania và Stefan Milkowski từ Fairbanks, Alaska.)
Nguồn: The New York Times - Daniel Mocchetti & Laura Pedrick (photos).