Thứ Hai, 29 tháng 4, 2013

Từ Krong Pha (Việt Nam) đến Furka (Thụy Sĩ) - P.7

Sau khi tham quan qua các đường Tramways ở Hà Nội và Sài Gòn, bây giờ chúng ta trở về Huế đáp xe hoả trên tuyến đường Sài Gòn - Đông Hà thuộc sự quản lý của Công Ty Hỏa Xa Việt Nam dưới thời Việt Nam Cộng Hoà 1954-1975.

Photobucket
Cầu sắt Bình Lợi từ Sài Gòn lên Biên Hoà

“Chuyến xe hoả khởi hành buổi sáng từ Đà Nẳng: Chiến tranh là hoả ngục nhưng điều đó không ngăn được người việt tiếp tục duy trì những chuyến tầu di chuyễn” - Tạp chí Rail Classics, tháng năm 1974, từ trang 68 dến 77.


Photobucket
Một đầu kéo Diesel General Electric U8-B

Công Ty Hoả Xa Việt Nam
Chính thức được công ty Đường Sắt Đông Dương CFI chuyễn giao vào ngày 1 tháng tám 1954 với đoạn đường Huế - Đà Nẳng, Công Ty Hoả Xa Việt Nam VHX bắt đầu hoạt động với sự hổ trợ của CFI về kỹ thuật và nhân sự cho đến hết năm 1956 khi người pháp rút khỏi Đông Dương.

Photobucket
Một cầu sắt bị Việt Cộng đánh mìn

Cùng lúc với Thủ Tướng Ngô Đình Diệm về chấp chánh từ năm 1954, đã được đắc cử sau cuộc trưng cầu dân ý về việc chọn lựa giữa Vua Bảo Đại hoặc Thủ Tướng Ngô Đình Diệm làm lãnh tụ quốc gia. Công Ty Hoả Xa Việt Nam với nguồn nhân sự sẵn có từ công ty CFI chuyễn qua, đầy kinh nghiệm về đường sắt, bắt đầu nhận trách nhiệm khai thác các tuyến đường sắt ở miền nam Việt Nam.

Photobucket
Cầu sắt xe hoả Biên Hoà

Khoảng khắc thời bình phù du
Công Ty Hoả Xa VN bắt đầu trùng tu lại các đoạn đường sắt bị hư hỏng trong cuộc chiến Đông Dương lần thứ nhất (1945-1954), tu bổ các đầu kéo hơi nước, đầu tự kéo autorail và các toa tầu khách, các toa tầu chở hàng do công ty CFI để lại, đem vào phục vụ nhu cầu vận tải mà nhu cầu cấp thiết là vận chuyển hàng ngìn người việt từ bắc di cư vào miền nam VN sau khi Hiệp Định Đình Chiến 1954 được ký kết tại Genève.

Photobucket
Hôi Nghị SEATO đầu tiên tại Manilla, Phi Luật Tân 1954

Nằm trong chính sách chống Cộng Sản lan tràn xuống vùng Đông Nam Á Châu, vào ngày 8 tháng chín 1954, một khối Minh Ước Phòng Thủ Đông Nam Á SEATO (SouthEast Asia Treaty Organisation) được thành lập theo đề nghị của Hoa Kỳ dựa theo học thuyết Domino mà Tổng Thống Truman đã được cảnh báo hiểm họa CS sau những diển biến ở Trung Hoa và chiến tranh Triều Tiên.

Photobucket
Một đầu máy hơi nước bị đánh mìn bỏ hoang phế tại Quảng Trị

Buổi hội nghị đầu tiên của SEATO diển ra vào ngày 6 tháng chín 1954 tại Manilla, thủ đô nước Phi Luật Tân đánh dấu cuộc chiến tranh lạnh mở màn giửa 2 khối tự do và CS, trụ sở SEATO đặt tại Bangkok, thủ đô của Thái Lan. Các thành viên trong Minh Uớc SEATO gồm Hoa Kỳ, Anh Quốc, Úc Đại Lợi, Tân Tây Lan, Phi Luật Tân, Thái Lan, Nam Việt Nam, Pháp (rút lui vào ngày 28 tháng năm 1965) và Pakistan (rút lui vào ngày 7 tháng mười một 1973).

Photobucket
Loại toa chở khách hạng 3 của Pháp và Boxcar Pullman của Hoa Kỳ

Để đẩy mạnh chương trình phát triển kinh tế ở miền nam Việt Nam, trong số các vật liệu, máy móc và thiết bị kỷ thuật được chính phủ Hoa Kỳ viện trợ; Công Ty Hoả Xa Việt Nam tiếp nhận một số đầu kéo Diesel Alco S2 đầu tiên để thay thế dần các loại đầu kéo hơi nước.

Photobucket
Bộ tem thư kỷ niệm ngày Trùng Tu Tuyến Đường Xuyên Việt 1959

Ngày 1 tháng tám 1959, Tổng Thống VNCH Ngô Đình Diệm khánh thành tuyến đường Xuyên Việt vừa được trùng tu trên đoạn Sài Gòn - Đông Hà, đánh dấu sự tái lập giao thông trên tuyến đường sắt ở miền nam VN.

Chiến tranh và đường sắt
Tuy nhiên sự an bình ở miền nam không được lâu, năm 1960 ra đời Mặt Trận Giải Phóng Miền Nam do Luật Sư Nguyễn Hữu Thọ lãnh đạo, những cuộc phá hoại kinh tế ở miền nam bắt đầu bằng những vụ ám sát các viên chức, đặt mìn phá cầu và đường. Công ty Hoả Xa VN lại phải dùng các toa tầu bọc sắt hộ tống với lực lượng Bảo An trên các tuyến đường nhằm bảo đảm sự giao thông không bị gián đoạn.

Photobucket
Loại toa chở vật liệu cất dở hàng bên hông của Hoa Kỳ viện trợ

Tính đến năm 1963, chính phủ Hoa Kỳ đã viện trợ hơn 70 đầu kéo Diesel Alco S2 và GE U8B trong chương trình viện trợ kinh tế cho Hoả Xa Việt Nam. Nhưng kể từ năm 1964-1965, Việt Cộng gia tăng phá hoại tất cả các tuyến đường ở miền Nam VN cho đến khi xảy ra sự kiện vịnh Bắc Bộ giửa các kinh tốc đỉnh của VNDCCH và chiến hạm USS Maddox của Hải Quân Hoa Kỳ vào ngày 2 tháng tám 1964, Hoa Kỳ nhẩy vào cuộc chiến tranh ở Việt Nam và kéo theo nhiều thành viên trong khối SEATO.

Photobucket
Hội Nghị SEATO 1966 tại Phi Luật Tân
(từ trái sang phải: Thủ Tướng VNCH Nguyễn Cao Kỳ, Thủ Tướng Úc Harold Holt, Tổng Thống Nam Hàn Park Chung Hee, Tổng Thống Phi Luật Tân Ferdinand Marcos, Thủ Tướng Tân Tây Lan Keith Holyoake, Trung Tướng QLVNCH Nguyễn Văn Thiệu, Thủ Tướng Thái Lan Thanom Kittikachorn, Tổng Thống Hoa Kỳ Lyndon B. Johnson)

Suốt thời gian chiến tranh Việt Nam, mặc dầu nhiều đoạn đường sắt bị tê liệt vì mất an ninh và bị phá hoại chỉ lưu thông được ban ngày, Hoả Xa Việt Nam vẫn duy trì hoạt động trên một vài tuyến đường như Huế - Đà Nẳng, Sài Gòn - Nha Trang, Sài Gòn - Lộc Ninh cho mãi đến năm 1972 thì bị tê liệt gần như hoàn toàn, năm 1975, miền nam được giải phóng, công ty Hoả Xa Việt Nam ngưng hoạt động nhường chổ lại cho Cục Đường Sắt từ Hà Nội vào tiếp quản. Cuộc chiến Đông Dương lần thứ hai (1954-1975) chấm dứt ngày 30 tháng tư 1975.


Photobucket
Căn cứ quân sự Đông Hà bị Việt Cộng pháo kích trong chiến tranh Việt Nam

Khối Minh Ước SEATO giải thể vào ngày 30 tháng sáu 1977, chấm dứt thời kỳ chiến tranh lạnh tại Đông Nam Á, tuy nhiên vẫn còn có những cuộc chiến tranh nóng trên thế giới như ở Trung Đông, Afghanistan... cho đến khi toàn bộ khối Cộng Sản Đông Âu sụp đổ và Liên Bang Sô Viết tan rả vào năm 1989 mới thật sự chấm dứt cuộc chiến tranh lạnh kéo dài từ sau Đệ Nhị Thế Chiến.

Bài viết về Hoả Xa Việt Nam - Tạp Chí Time (ngày 6 tháng hai, 1966)

Những nhánh đường sắt
Với tiếng phì phò của hơi nước và tiếng rít của vòng bánh xe, chiếc đầu kéo hơi nước già cổi rời khỏi Đà Nẳng để đưa 500 hành khách về Huế. Liền sau đó cổ tầu bắt đầu leo lên đèo Hải Vân phủ sương mù. Khi đến đỉnh cao và bắt đầu tuột dốc, hành khách thở phào nhẹ nhỏm - nhưng có lẽ còn quá sớm. Bổng nhiên khúc đường sắt bật tách ra như sợi cao-su bị đứt do sức ép của một quả mìn mà Việt Cộng đặt phát nổ. Khi làn khói tản dần ra, những hành khách - may không có ai bị thương tích - mệt mỏi trèo ra khỏi những bụi cây gần Quốc Lộ số 1, hình dáng bèo nhèo, đi bộ hướng về Huế. Đó là một trong những việc xẩy ra thường xuyên trên tuyến đường sắt ở miền nam Việt Nam: xây dựng bởi người pháp, trùng tu bởi người mỹ và bị phá hoại bởi bọn đỏ.

Photobucket
Cầu Nam Ô giửa Đà Nẳng và đèo Hải Vân bị Việt Cộng đánh mìn đang được sửa

Photobucket
Cầu Nam Ô được Công Binh VNCH và Hoa Kỳ tái thiết

Đúng là trò tốn tiền. Việc đổ công đổ của mà người mỹ tái thiết con đường huyết mạch cho chính phủ miền nam Việt Nam và đồng minh - đã thành mục tiêu thích thú của Việt Cộng. Năm ngoái, bọn đỏ gây ra 811 vụ phá hoại dọc theo 1.100 kilômét đường sắt, đa số bằng cách gài mìn và bắn sẻ làm 126 người việt thiệt mạng. Ngày nay chỉ còn 550 kilômét đường còn xử dụng được, dù rằng hầu như các đoàn xe hoả có kéo theo đuôi trên sàn chồm hổm ba ổ súng gắn trên xe với các vủ khí tự động và thường được dẩn đi đằng sau bởi các cổ xe bọc sắt có trang bị súng liên thanh gắn máy kéo Diesel được gọi là "turtles" hoặc là những con rùa do người việt đặt tên. Nhưng những toa xe bọc sắt nầy dễ bị thổi bay hoặc những con rùa dễ bị lật ngữa bởi các loại súng máy hạng nặng và những qủa đạn súng 57mm không giật.

Photobucket
Toa xe bọc sắt vỏ trang bảo vệ đoàn tầu

Sự vững mạnh của Hỏa Xa Việt Nam gắn liền với những người thợ lái xe can đảm, những chàng Casey Jones* á châu là những người đã trãi qua 20 năm quen ăn đạn đồng trên đường từ Sài Gòn ra Huế. Thợ máy Trần Chấn Chà, 46 tuổi đã chạy xe hơi nước trên tuyến Đà Nẳng - Huế từ ngày đầu của cuộc chiến tranh Đông Dương, thường xuyên bị giật mìn đến đổi ngày nay thành gần như điếc. Thợ máy Nguyễn Trần Lộ, 48 tuổi, bị phục kích trên 50 lần, đeo trên cổ một tượng phật hộ thân dưới bộ đồng phục xanh bạc mầu. Khi đầu tầu Diesel sơn mầu xanh lá viền vàng của anh Lộ chuyển bánh về hướng bắc từ xưởng tầu Sài Gòn Chí Hoà, vợ anh ta đốt nến trước bàn thờ trang hoàng một tấm ảnh tầu hỏa hơi nước lượn quanh núi đóng khung chạm nổi.

Photobucket
Tầu Autorail bọc sắt «con rùa» đi mở đường

Cho đến bây giờ, lời cầu nguyện mấy khi đạt được. Bọn đỏ thường tháo đi khoảng 20 mét đường sắt nơi chổ rẽ tầu, có lần đã cướp một đầu kéo và cho chạy đâm sầm vào nhà ga chính Sài Gòn, nơi mà nó làm sập hai phòng đợi và giết chết mười người lính đang ngủ. Thiệt hại hơn hết là ảnh hưởng cho kinh tế của miền Nam Việt Nam : Giá cả rau quả tươi tăng vọt lên 60% kể từ khi Việt Cộng cắt tuyến đường Đà Lạt đến Sài Gòn và giá chai rượu bia "33", một loại thức uống được người việt yêu chuộng, đã leo từ 15 đến 70 đồng tại Đà Nẳng. Một cố vấn mỹ nói: "Chỉ có cách bảo đảm an toàn cho tuyến đường là đổ xe vào lúc 5 giờ chiều và khoá đường lại qua đêm".

Photobucket
Bộ tem thư kỷ niệm ngày Tái Thiết Tuyến Đường Hỏa Xa 1968

Dấu vết làn hơi nước. 
Kể từ năm 1961, Hoa Kỳ đã chi ra 25 triệu US Dollars cho đường sắt, bao gồm 48 đầu kéo động cơ Diesel General Electric và 200 toa xe mới. Với tất cả các thứ ấy, tuyến đường được xem giống như tình trạng lúc chấm dứt chiến tranh Đông Dương 1954.

Photobucket
Cầu Nam Ô hiện nay

Tháng vừa qua, Thủ Tướng Nguyễn Cao Kỳ đã từ chối trích ra một ngân khoản cho đường sắt trong tài khoá 1966, và Tướng William C. Westmoreland đã nhận được một lá thư rụt rè đề nghị cho chính phủ Hoa Kỳ thuê tuyến đường với giá 340.000 US Dollars hàng tháng.

Giới chức quân sự mỹ lo ngại rằng Hoa Kỳ thuê bao tuyến đường sẽ giúp cho Việt Cộng tuyên truyền rằng đó là dấu hiệu "thống trị của ngoại nhân". Do đó Hoa Kỳ có lẽ sẽ không nhận lời đề nghị của Kỳ nhưng vẫn tiếp tục hổ trợ tuyến đường được lưu thông. Sự gia tăng bảo vệ trên trời và tái trang bị vỏ thép cho các cổ xe con rùa của Hoa Kỳ có thể bảo vệ an ninh cho 380 kilômét đường sắt huyết mạch nối liền các căn cứ Hoa Kỳ - đặc biệt là những vùng từ Đà Nẳng đến Huế và từ Sài Gòn đến Biên Hoà.
Time magazine - The Rails Splitters
Friday, Feb. 04, 1966

*Casey Jones (1864-1900): tên thật là John Luther Jones, tên Casey là tên đặt cho sự can đảm của chàng trai thợ lái xe hoả sinh tại làng Cayce, Kentucky. Là một người thợ lái xe hỏa giỏi và tận tâm, trong một chuyến tầu có sự cố, anh đã cố gắng cứu tất cả mọi hành khách trước khi đoàn xe bị nạn, anh chết đi trong những đổ nát còn lại của chuyến tầu hỏa đến Vaughan, Mississipi.

Photobucket
Đầu kéo Diesel VHX General Electric U8-B hiện nay vẫn còn sử dụng

Nguồn: Time Magazine


Photobucket
Chi tiết Kỷ thuật đầu kéo General Electric Serie 800

Kiểu U8 Serie 800
Hiệu GE General Electric - USA
Năm chế tạo 1960

Trọng lượng 47 tấn
Hiệu máy Diesel Caterpillar hoặc Alco
Kiểu máy Diesel D-398

Số lượng xi-lanh 12

Nhiên liệu Dầu cặn Gasoline, gasoil
Lòng xi-lanh - c.dài vận hành 159x203 mm
Công suất 700 kW
Vòng máy quay tối đa 1.300 vòng / phút
Hiệu suất tối đa
200
kN
Hiệu suất trung bình 149 kN
Vận tốc tối thiểu 9 km/h
Vận tốc tối đa 103 km/h
Chiều dài 10,209 m
Khoảng cách giửa trục bánh 7,771 m
Khoảng cách giửa bogy 2,082 m
Khoảng cách đường ray 914 mm
Chiều cao 3,733 m
Chiều ngang 2,743 m


Photobucket
Một đoàn tầu được kéo bởi đầu máy Diesel VHX GE U8-B hiện nay

Nguồn hình: Wikipedia - ANAI - Henry J. Statkowski - Yahoo - Vietbay - Timothy Pham - George Elwood.